Dwang heeft grote impact op kinderen

0
2645
Voorkomen van pijn, angst en dwang bij kinderen
Foto: Marian en Lieke leiden Larissa af tijdens de inhalatie met een babyhaler.

Kinderen die onder dwang medische handelingen ondergaan, kunnen daarvan getraumatiseerd raken. Toch wordt dwang in veel zorgorganisaties toegepast en is er nog weinig aandacht voor het voorkomen van pijn en angst. Met het project ‘Het voorkomen van pijn, angst en dwang bij kinderen’ werkt Kind & Ziekenhuis de komende vijf jaar samen met onder meer het fonds Charlie Braveheart aan een bewustwordingscampagne voor kinderen, ouders en zorgprofessionals.

Charlie was vijf jaar toen ze acute lymfatische leukemie kreeg. Ze werd behandeld met intensieve chemotherapie. Medicijnen tegen de bijwerkingen maakten haar soms zieker dan de leukemie. Bovendien bleek dat artsen en kinderverpleegkundigen relatief weinig kennis hadden van het voorkomen van pijn, angst en stress bij het afnemen van bloed en het inbrengen van sondes en katheters. Dat moet anders kunnen, dachten de ouders en grootouders van Charlie. Ze richtten het fonds Charlie Braveheart op om zoveel mogelijk medische handelingen en behandelingen bij kinderen pijn- en stressvrij te maken.

In cijfers is het streven van Charlie Braveheart om jaarlijks vijfhonderd zorgprofessionals in alle Nederlandse ziekenhuizen op te leiden, zodat over vijf jaar minimaal 2.500 zorgprofessionals weten hoe ze pijn, dwang, stress en angst bij kinderen het beste kunnen voorkomen. Om dat doel te bereiken heeft Charlie Braveheart samen met deskundige partijen zoals Kind & Ziekenhuis het project ‘Het voorkomen van pijn, angst en dwang bij  kinderen’ opgezet.

Dwang heeft grote impact op kinderen. Voorafgaand aan een ingreep dienen zorgprofessionals met het gezin een plan te maken om dwang en angst te voorkomen.

Projectleider

Eva Schmidt-Cnossen, projectmanager bij Kind & Ziekenhuis, leidt het project. Schmidt-Cnossen: “We starten met het ontwikkelen van een handreiking voor kinderen, ouders en zorgprofessionals. Daarnaast willen we een lesprogramma voor kinderen en ouders ontwikkelen en sluiten we aan bij het lesprogramma voor zorgprofessionals. Een klankbordgroep met meer dan vijftig ouders en zorgprofessionals denkt met ons mee; vaak hebben artsen en ouders een ander idee over wat er moet gebeuren. Een arts wil een kind zo snel mogelijk beter maken, terwijl een vader of moeder het misschien beter voor het kind vindt om het rustig aan te doen.”

Mantelmama

Vera Tomassen kan hier ook over meepraten. In haar blog Mantelmama deelt ze haar belevenissen als moeder van een zorgintensief kind. In 2018 schreef Tomassen dat ze in het ziekenhuis vaak de vraag krijgt of ze haar dochter Bommel ‘Wilt u uw kind even vasthouden’, wat neerkomt op Bommel in de houdgreep nemen zodat ze tegen haar wil geprikt kan worden. Van verdovende pleisters en crème had Tomassen tot voor kort nog nooit gehoord, en al helemaal niet van veilige kindvriendelijke mogelijkheden zoals hypnose en lachgas. Bommel is inmiddels zeer angstig voor de kleinste medische handeling en wil nergens meer aan meewerken. Schmidt-Cnossen: “In de waan van de dag staan zorgprofessionals niet stil bij de impact die dwang op kinderen heeft. Daar willen we hen met dit project zeer bewust van maken, vanuit het perspectief van ervaringsdeskundigen. En we willen dat kinderen en ouders weten wat de impact is en welke mogelijkheden er zijn, zodat ze daar naar kunnen vragen.” Vera Tomassen werkt ook actief mee aan de handreikingen die Kind & Ziekenhuis nu aan het ontwikkelen is.

Aantal tips om angst te voorkomen

  • Zet veel vaker een medisch-pedagogisch zorgverlener in.
  • Informeer kind en gezin en betrek ze voorafgaand aan onderzoek en behandeling en bij de dagelijkse zorg.
  • Begeleid kind en gezin voor, tijdens en na een ingreep.
  • Geef nazorg: informeer altijd hoe kind en gezin de voorbereiding en ingreep ervaren hebben.
  • Zorg dat medische apparaten zoveel mogelijk uit het zicht zijn, ook in de behandelkamer.
  • Als het wachten langer duurt dan verwacht: direct met kind en ouders communiceren en zorg voor afleiding tijdens het wachten.
  • Schrijf als zorgprofessional de ervaringen op, zodat er van geleerd kan worden.

Rechten en het voorkomen van pijn, angst en dwang

Het VN-verdrag inzake de rechten van het kind stelt dat ook bij medisch handelen de rechten van het kind voorop staan. Dat is belangrijk omdat steeds duidelijker wordt dat angst en stress zeer nadelige gevolgen voor kinderen kunnen hebben. Als pijn niet goed behandeld wordt, kan dat medische complicaties geven (oppervlakkig ademen, een toename van het zuurstofverbruik, stijging van de bloeddruk) en het genezingsproces vertragen, leiden tot veranderd pijngedrag en hogere pijnintensiteit tijdens volgende medische of verpleegkundige procedures. Op lange termijn kan het leiden tot chronische pijnklachten waardoor het kind niet kan deelnemen aan dagelijkse activiteiten. In de medische richtlijn PSA (procedurele sedatie en analgesie) staat bovendien dat het in bedwang houden van kinderen alleen toegestaan is in levensbedreigende situaties. Kind & Ziekenhuis, medeontwikkelaar van deze richtlijn, sluit zich hier volmondig bij aan.

Voorkomen van pijn, angst en dwang bij kinderen
De juiste aanpak leidt tot minder stress. Foto: Altine stelt Lauren op haar gemak.

Het is noodzakelijk om voor elk kind voorafgaand aan een ingreep met alle betrokken zorgprofessionals en het gezin een plan te maken, uitgaand van een holistische aanpak. Hierbij kunnen vragen gesteld worden als: Wat is de achtergrond van het kind? Moet deze ingreep nu gebeuren? Welke ingrepen zijn nog meer nodig? Welke afleiding en pijnbestrijding kunnen we inzetten? Wat is de rol van het kind? Wat is de rol van de ouders?

charliebraveheart.com
kindenziekenhuis.nl/project-overzicht

Magazine Kind & Zorg – november 2019