Categorie: Niet gecategoriseerd

Kinderarts Rolf Pelleboer vestigde de aandacht op het schadelijke effect van energiedrank. In het Zapp
Weekjournaal sprak hij zich uit voor een verbod op deze drank voor kinderen onder de dertien. Pelleboer, lid van de commissie pleitbezorging van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, vertelde dat kinderartsen steeds vaker kinderen zien die klachten hebben door energiedrank. Problemen met de lever, de maag of het hart, vermoeidheid, slapeloosheid en concentratiestoornissen komen geregeld voor.

Bekend is dat er in energiedrank ongezonde ingrediënten zitten. In een blikje van 250 milliliter zit onder meer evenveel cafeïne als in een kop koffie en een hoeveelheid suiker die gelijkstaat aan zo’n negen klontjes. Vanaf december moet daarom verplicht op het etiket staan dat de drank ‘niet is aanbevolen’ voor zwangere vrouwen en kinderen. Volgens Pelleboer is dat onvoldoende en zou er dus een verbod moeten komen. Hij riep minister Schippers van volksgezondheid op zo’n verbod bij wet te regelen. De minister wil zo ver niet gaan en liet weten dat het kabinet inzet op meer kennis over energiedrank.

Kinderarts Rolf Pelleboer vestigde de aandacht op het schadelijke effect van energiedrank. In het Zapp
Weekjournaal sprak hij zich uit voor een verbod op deze drank voor kinderen onder de dertien. Pelleboer, lid van de commissie pleitbezorging van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, vertelde dat kinderartsen steeds vaker kinderen zien die klachten hebben door energiedrank. Problemen met de lever, de maag of het hart, vermoeidheid, slapeloosheid en concentratiestoornissen komen geregeld voor.

Bekend is dat er in energiedrank ongezonde ingrediënten zitten. In een blikje van 250 milliliter zit onder meer evenveel cafeïne als in een kop koffie en een hoeveelheid suiker die gelijkstaat aan zo’n negen klontjes. Vanaf december moet daarom verplicht op het etiket staan dat de drank ‘niet is aanbevolen’ voor zwangere vrouwen en kinderen. Volgens Pelleboer is dat onvoldoende en zou er dus een verbod moeten komen. Hij riep minister Schippers van volksgezondheid op zo’n verbod bij wet te regelen. De minister wil zo ver niet gaan en liet weten dat het kabinet inzet op meer kennis over energiedrank.

Hersenletsel bij kinderen komt vaker voor dan gedacht, en de gevolgen zijn ingrijpender. Dit blijkt uit promotieonderzoek van Arend de Kloet. De Kloet, psycholoog bij Sophia Revalidatie in Den Haag, bracht voor het eerst de omvang van niet-aangeboren hersenletsel in kaart, aan de hand van ziekenhuisgegevens.

Uit zijn onderzoek blijkt dat in ons land dagelijks zeker vijftig kinderen hersenletsel oplopen. Dat wordt vaak niet herkend omdat de kinderen goed lijken te herstellen, maar later ontstaan problemen. De Kloet: ‘We hadden wel een vermoeden dat de aard en omvang van het probleem werd onderschat, maar nu weten we dat zeker. Lang is gedacht dat jonge hersenen beter herstellen, maar het omgekeerde is vaak waar. Hersenschade op jonge leeftijd kan de ontwikkeling ernstig verstoren. Een kind kan bijvoorbeeld prikkels niet filteren, kan zich niet concentreren of gedraagt zich impulsief. Vooral bij grote veranderingen, zoals bij de overgang naar de middelbare school of uit huis gaan, kan dat tot problemen leiden. En vaak wordt de link met het hersenletsel niet gelegd.’

Er is nog te weinig bekend over nietaangeboren hersenletsel bij kinderen en jongeren, betoogt de psycholoog, en ook over de beste behandeling. ‘Samen met het Erasmus MC en het LUMC gaan we daarom kinderen met hersenletsel beter registreren en volgen. Ook om snel te kunnen ingrijpen als ze vastlopen in het gezin, met vrienden of op school.’

IJlen kan diverse vormen hebben en komt in het ziekenhuis vaak voor op de kinderintensive-care en kinderafdeling. Over dit verschijnsel, ‘pediatrisch delier’, is nu een eerste richtlijn verschenen van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. ‘Op de Pediatrische Intensive Care Unit heeft zo’n 20% van de kinderen een delier; een op de drie van hen houdt er een posttraumatische stressstoornis aan over. Dus snelle herkenning is heel belangrijk.’

Een delier is een vorm van verwardheid die plotseling optreedt. Kinderen gedragen zich anders, zijn vaak onrustig en kunnen extreem reageren. Een delier is meestal tijdelijk, als de lichamelijke toestand verbetert wordt de verwardheid doorgaans minder. Sommige kinderen houden langer delier-verschijnselen. Er zijn drie hoofdvormen: hyperactief delier (labiel geagiteerd), hypo-actief (apathie) of een mix hiervan. Dit hangt af van de leeftijd van het kind, zijn conditie voordat hij ziek werd en de ernst van de lichamelijke aandoening. Een delier kan worden veroorzaakt door koorts, het verminderen van medicatie, ingrijpende operaties,
hart- of longziekten, hersenaandoeningen, infecties, stofwisselingsstoornissen of hormonale factoren. Ook langere ziekenhuisopname kan een oorzaak zijn, of stress of slaapgebrek. Meestal gaat het om een
combinatie. De verschijnselen van een delier kunnen worden verminderd of zelfs opgeheven met medicijnen. Daar wordt altijd een kinderpsychiater bij betrokken. Soms zijn maatregelen nodig om te voorkomen dat het kind uit bed valt of een infuus uit de arm trekt.

Bob de Bouwer van drie meter

Jan Schieveld, kinder- en jeugdpsychiater en voorzitter van de werkgroep die de nieuwe richtlijn opstelde, promoveerde op pediatrisch delier en waarschuwt: ‘Een delier kan slecht zijn voor het herstel van een ziek kind, en heel stresserend voor alle betrokkenen. Voor het kind dat in zijn waanideeën een Bob de Bouwer van drie meter op zich af ziet komen, schorpioenen over de vloer ziet lopen of zijn ouders vermoord ziet worden. Voor de ouders die hun kind niet meer kunnen bereiken. En voor het verplegend en medisch
personeel dat zich ook machteloos voelt, en er emotioneel erg door geraakt kan worden.’

‘Ik was echt geschokt toen ik ontdekte hoe groot de gevolgen kunnen zijn’

Bij volwassen patiënten die een delier hebben gehad kan cognitief verval optreden, hersenbeschadiging, dementie. Wat de langetermijngevolgen kunnen zijn voor een kind is nog niet bekend. Gezien de situatie bij volwassenen is het niet onlogisch dát die gevolgen daar ook wel zijn. ‘En sinds kort weten we dat van
de kinderen die een delier krijgen op de intensive care één op de drie hierdoor zal lijden aan een posttraumatische stressstoornis. Wat het percentage is op de gewone kinderafdeling is nog onbekend.
Maar duidelijk is dat een kinderdelier zo snel mogelijk moet worden herkend.’ De nieuwe richtlijn moet hieraan bijdragen. De richtlijn werd opgesteld door een multidisciplinaire werkgroep; ook Stichting
Kind en Ziekenhuis droeg bij.

Moeilijk te voorspellen

AMC-kinderverpleegkundige en onderzoekster Marjorie de Neef werkte ook mee aan de richtlijn. ‘Lang is gedacht dat ijlen erbij hoort en dat het vanzelf wel overgaat. Dat zei ik zelf eerst ook altijd tegen ouders. Ik was echt geschokt toen ik ontdekte hoe groot de gevolgen kunnen zijn.’ De Neef werkt sinds 27 jaar op de kinder-IC en zegt dat het voor verplegend personeel heel moeilijk te voorspellen is welk kind wel of niet een
delier zal krijgen. Maar het AMC is nu op het verschijnsel voorbereid, en weet dat het delier van een kind kan afnemen door de permanente aanwezigheid van ouders aan het ziekenhuisbed. Het AMC biedt die mogelijkheid ook op de kinder-IC. ‘We beseffen dat dit zonder bijtanken voor ouders natuurlijk bijna niet
is op te brengen. Dus zeggen wij: zorg voor aflossing door een goede bekende. Het helpt het kind verder als hij wordt verzorgd door dezelfde verpleegkundigen.’

Luisteren

De nieuwe richtlijn omschrijft onder meer symptomen, diagnostiek en behandeling, en adviseert hoe het ziekenhuis ouders moet benaderen. Jan Schieveld: ‘Essentieel is om te luisteren naar ouders die zeggen dat hun kind zich anders gedraagt. Als er sprake is van een delier, is het zaak om ouders gerust te stellen. Want angstige ouders kunnen die angst overdragen op hun kind, wat het delier kan verergeren. En ouders kunnen uitgeput raken, waardoor weer andere problemen ontstaan. Daar is het kind ook niet mee geholpen. In ouders moet dus worden geïnvesteerd.’

Om ouders te helpen een delier te herkennen en hen aan te moedigen om dit aan te kaarten, is er een folder over het onderwerp. Daarin staan ook tips over de omgang met een kind met een delier. Bijvoorbeeld door niet mee te gaan in de waanideeën, met weinig woorden duidelijk te herhalen waar het kind is en waarom, te pogen het kind te betrekken bij het hier en nu met dingen van thuis, zoals foto’s, muziek of een eigen dekbed. Schieveld: ‘Zet alles in wat een kind terug kan halen uit een delier of nog beter, het kan voorkomen.’

Alice Broeksma

De Kiwanispop, is een pop die wordt gebruikt bij ziekenhuis Rijnstate in Arnhem. De pop kan voor kinderen een maatje zijn, en een hulpmiddel om te vertellen over de dingen die ze meemaken. Pedagogisch medewerkers gebruiken de pop om kinderen voor te bereiden op medische handelingen.

Er bestaan ook andere poppen die zo’n functie kunnen hebben. Zo maakte Mattel – bekend van Barbie – in Amerika in kleine oplage pop Ella, die door kanker kaal is. Ella is nog niet algemeen beschikbaar in
Nederland. Wel beschikbaar zijn verschillende poppen die stichting Stomaatje importeert. Er zijn stoffen poppen voor onder meer kinderen met een stoma, een urinekatheter of tracheostoma, en er zijn handpoppen met een stoma. Informatie op www.stomaatje.nl.

In Nederland wordt acht procent van alle kinderen te vroeg geboren; dat zijn zo’n 13.000 kinderen per jaar.
Bijna een kwart van deze groep wordt zelfs veel te vroeg geboren, na een zwangerschap van 32 weken of minder. Om ouders te ondersteunen in een hectische en vaak zorgelijke tijd, is de Reisgids naar huis uitgebracht.

Het is een compleet en actueel handboek, dat ingaat op alle medische facetten van een vroeggeboorte en op de ontwikkeling van vroeggeborenen, maar dat bijvoorbeeld ook tips geeft voor de verzorging van de baby. In het boek zijn verder interviews opgenomen met ouders van te vroeg geboren kinderen.

De Reisgids naar huis is samengesteld door kinderartsneonatoloog Angelique Hoffmann-Haringsma en medisch maatschappelijk werker Liduine Schönau van het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam. De opbrengst van het boek wordt gebruikt voor het realiseren van een familiekamer in dat ziekenhuis.

Het Autisme Kenniscentrum adviseert vrouwen die zwanger willen worden om meer foliumzuur te slikken dan nu gebruikelijk is. De huidige aanbeveling van de Gezondheidsraad is om dagelijks 400 microgram in te nemen, om daarmee het risico op een open ruggetje of een hazenlip te verkleinen. Om ook de kans op autisme te verkleinen is dagelijks een dosis nodig van 600 microgram, aldus het kenniscentrum. Het baseert zich daarbij op diverse internationale onderzoeken. Volgens deze onderzoeken brengt meer foliumzuur de kans op een kind met klassiek autisme met veertig procent omlaag en de kans op een kind met een autismespectrumstoornis met 27 procent. Het kenniscentrum hoopt dat de Gezondheidsraad de nieuwe dosering snel zal overnemen, maar wil in de tussentijd aanstaande ouders toch al informeren. De hogere dosering kan geen kwaad: de Gezondheidsraad hanteert een bovengrens van 1000 microgram per dag. Het kenniscentrum adviseert vrouwen om tussen de één en drie maanden voor de geplande zwangerschap te beginnen met het slikken van foliumzuur en daarmee door te gaan tot twee maanden zwangerschap.

De schedel van een baby is zacht en vervormt makkelijk, met name als het kind een voorkeurshouding heeft. Behandeling met een zogeheten redressiehelm is dan heel gebruikelijk. Al langer worden hierbij vraagtekens geplaatst. Promotieonderzoek van Renske van Wijk heeft nu aangetoond dat de behandeling inderdaad vaak niet zinvol is.

Bij gezonde kinderen met een matige of ernstige schedelvervorming op de leeftijd van vijf tot zes maanden wordt vaak gestart met helmbehandeling. Toen deze behandeling nog werd vergoed in de basisverzekering, tot 2013, werden in ons land zo’n 4.000 redressiehelmen per jaar voorgeschreven. Inmiddels is dat aantal naar schatting gehalveerd. Een redressiehelm wordt op maat gemaakt op het hoofd van de zuigeling. Hij sluit nauw aan op de schedel waar deze de gewenste vorm heeft, maar laat ruimte voor schedelgroei op de plaats van de afplatting. De toepassing van de helm was controversieel: er was geen bewijs voor de effectiviteit ervan, de helm betekent een belasting voor ouders en kind, en de behandelkosten zijn hoog. Alleen al het aanmeten van de helm kost 1.000 tot 2.000 euro. Het hoofddoel van het promotieonderzoek HEADS HElmet therapy Assessment in Deformed Skulls – was het verzamelen van bewijs over de werkzaamheid van de behandeling. In een gerandomiseerde gecontroleerde studie is het effect van helmbehandeling vergeleken met het natuurlijk beloop bij schedelvervorming.

Geen toegevoegde waarde

Er werden geen significante of klinisch relevante verschillen tussen de groepen gevonden voor het herstel van de schedelvervorming op de leeftijd van 24 maanden. Van alle kinderen die helmbehandeling kregen, rapporteerden de ouders één of meer onprettige effecten van de helm, zoals huidirritatie, overmatig zweten of het niet goed kunnen knuffelen van hun kind. De behandeling had geen invloed op de motorische ontwikkeling, de kwaliteit van leven, het slapen of het huilen van het kind. Gemiddeld waren ouders in beide groepen van het onderzoek tevreden tot zeer tevreden over de vorm van het hoofd van hun kind op de leeftijd van 24 maanden. Omdat de helmbehandeling geen toegevoegde waarde heeft ten opzichte van het natuurlijk beloop, er veel bijwerkingen zijn en de therapiekosten hoog zijn, wordt het gebruik van de helm afgeraden.

Onderzoek

Aangezien er nog weinig bekend was over de redenen waarom zorgprofessionals en ouders voor een helmbehandeling kiezen, is ook hiernaar onderzoek gedaan. In een studie onder ouders bleek dat zij hun keuze voornamelijk baseerden op de verwachte toegevoegde waarde van de helm, en daarnaast op hun mate van ontevredenheid over het uiterlijk van hun kind. Een studie onder kinderartsen en JGZ-artsen wees uit dat deze professionals dachten dat ouders gelijke verwachtingen hebben van helmbehandeling en het afwachten van natuurlijke herstelgroei. Van deze artsen had 56 procent een voorkeur, waarbij slechts 17 procent een voorkeur had voor de helmbehandeling.

Conclusie

Het nieuwe bewijs over het ontbreken van toegevoegde waarde van helmbehandeling kan naar verwachting veel verschil maken. Waarom immers een behandeling starten die niet bijdraagt aan herstel van de vervorming? Voor professionals die een goede verwachting hadden van de behandeling, zal deze gedachte wennen zijn, net als misschien voor de grote groep artsen zonder voorkeur. Maar te hopen is dat helmbehandeling in de toekomst alleen nog zal worden toegepast voor die kinderen die er bewezen baat bij hebben.

Renske van Wijk

Renske van Wijk is onderzoeker bij vakgroep Health Technology and Services Research, Universiteit Twente
Het proefschrift van Renske van Wijk kan worden gedownload van http://doc.utwente.nl/91868/