iSUPPORT, Kind & Ziekenhuis en PROSA presenteren de Nederlandse Rights-based standards

Deze week introduceert de internationale beweging voor traumavrije zorg iSUPPORT de ‘Rights-based standards’ in een Nederlandse vertaling. De Rights-based standards zijn een internationale richtlijn voor medische procedures bij kinderen zonder angst, pijn, stress en trauma’s, gebaseerd op de rechten van het kind.

Met het lanceren van de Rights-based standards in een Nederlandse vertaling doet iSUPPORT een oproep aan zorgverleners om de rechten en belangen van kinderen voorop te stellen tijdens medische procedures.

Doel is dat bloedprikken, vaccinaties, een infuus aanleggen, het toedienen van medicijnen, het maken van een CT-scan en andere medische handelingen voortaan plaatsvinden met zo min mogelijk angst, pijn en trauma’s.

Internationale groep

iSUPPORT is een internationale groep zorgprofessionals, wetenschappers, jongeren, ouders en andere professionals onder leiding van professor Lucy Bray van de Edge Hill University in het Verenigd Koninkrijk. Aan de Rights-based standards werd twee jaar gewerkt.

De oproep van iSUPPORT wordt ondersteund door Stichting Kind en Ziekenhuis en Stichting PROSA kenniscentrum, die allebei ook bijdroegen aan de vertaling. Beide organisaties werken nauw samen met iSUPPORT rond de Rights-based standards en de verdere verspreiding van het gedachtengoed.

“Wij willen bereiken dat het lichamelijke, emotionele en psychologische welbevinden van kinderen, zowel op korte als op lange termijn, centraal komt te staan bij iedere beslissing over een medische procedure”, is de boodschap van iSUPPORT. Initiatiefnemer is hoogleraar Lucy Bray van de Edge Hill University in het Verenigd Koninkrijk.

Kinderrechtenverdrag

Het internationale Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties vormt voor de Rights-based standards het uitgangspunt, net zoals bij het Handvest Kind & Ziekenhuis en het Handvest Kind & Zorg, waarin de rechten van kinderen staan als het gaat om medische zorg.

De Rights-based standards hebben dezelfde beginselen, maar geven op onderdelen verdieping, bijvoorbeeld op het gebied van communicatie. Zo is een van de bepalingen dat kinderen het recht hebben om voor, tijdens en na elke medische procedure hun wensen en hun gevoelens te uiten (en daarbij serieus genomen te worden).

Niet vasthouden tegen de wil

Een van de belangrijkste bepalingen in de Rights-based standards is dat het kind het recht heeft om tijdens een procedure niet tegen zijn wil te worden vastgehouden. Als het nodig is, mag het kind wel op een ondersteunende manier worden vastgehouden.

In de Rights-based standards staat nauwkeurig beschreven wanneer sprake is van ‘ondersteunend’ vasthouden en wanneer van ‘vasthouden tegen zijn wil’. Daarbij zijn de uitingen van het kind, zowel verbaal als non-verbaal, bepalend.

Tegen de wil van het kind vasthouden mag alleen als het leven van het kind op het spel staat of als er anders aanzienlijke schade dreigt.

Een pauze inlassen

“Als een kind voor of tijdens een procedure overstuur raakt of zich verzet, wordt er – indien dit geen schade veroorzaakt – zo snel mogelijk een pauze ingelast om hem/haar te helpen”, aldus de bepaling in de Rights-based standards.

De Nederlandse Rights-based standards staan op de sites van  iSUPPORT, Kind & Ziekenhuis en PROSA.

Naar de Nederlandse Rights-based standards (website iSUPPORT)

Ouders kunnen een grotere rol spelen bij het voorkomen van angst, pijn en stress tijdens medische handelingen dan ze nu doen. De kans daarop is het grootst als zorgprofessionals met kind en ouders afstemmen welke aanpak het beste bij hun past. Dat signaleert Kind & Ziekenhuis naar aanleiding van een verkennende studie naar de rol van ouders als hun kinderen medische handelingen ondergaan.

De studie door Amber Angenent voor Kind & Ziekenhuis bestond onder meer uit een inventarisatie van wetenschappelijk onderzoek naar de rol van ouders tijdens medische handelingen bij kinderen. Het gaat daarbij om zaken als het inbrengen van een infuus, het toedienen van medicijnen of het inbrengen van een sonde. Daarnaast werden gestructureerde interviews gehouden met zorgprofessionals en groepsgesprekken met ouders over hun ervaringen met medische handelingen bij hun kind. Zo kon vanuit verschillende perspectieven inzicht worden verkregen over de rol van ouders.

Aanwezigheid

Uit de studie komt naar voren dat de aanwezigheid van ouders in alle leeftijdscategorieën essentieel is. Kinderen vertrouwen hun ouders, hun aanwezigheid geeft ze een gevoel van veiligheid. Een actieve en positieve rol van ouders zorgt ervoor dat een kind minder pijn ervaart. Het gebruiken van positieve taal en het kind afleiden door ouders draagt aantoonbaar bij aan minder angst, pijn en stress tijden de medische handeling. De kans daarop is het grootst als zorgprofessionals vooraf goed afstemmen met kind en ouders welke aanpak voor hun het beste werkt.

In de praktijk hebben zorgprofessionals vaak nog weinig aandacht voor de rol van ouders, signaleert Kind & Ziekenhuis naar aanleiding van de studie. Vaak bereiden ze ouders wel voor op de medische procedure van hun kind, maar gaan ze niet na wat de verwachtingen van de ouders zijn en bespreken ze niet wat hun rol kan zijn. “We gaan er automatisch vanuit dat ouders weten welke rol ze moeten aannemen. Maar soms hebben ouders hier heel actief sturing bij nodig”, aldus een kinderpsycholoog.

Overdreven geruststellend

Zorgprofessionals beamen in de interviews dat aandacht voor de rol van ouders belangrijk is. Ouders kunnen bijdragen aan minder angst, pijn en stress, zeggen ze. Maar ze kunnen de situatie ook onbedoeld verergeren. Als ouders zelf bang of gestrest zijn, kan dit overslaan op het kind, met meer angst en pijn als gevolg. Ook overdreven geruststellend gedrag van ouders kan averechts werken, omdat het kind dan het idee kan krijgen dat er juist iets bedreigends staat te gebeuren. Om die reden is het goed dat je als zorgprofessional inschat en bespreekt welke rol het beste past.
Ook ouders geven in de gesprekken aan dat zorgprofessionals meer aandacht kunnen geven aan de rol van de ouder(s) tijdens de medische handeling. Ouders kennen hun kind het beste, en kunnen daarom als geen ander aangeven welke benadering van het kind of welke rituelen goed werken. Rituelen zorgen voor voorspelbaarheid, hetgeen weer bijdraagt aan het voorkomen van angst, pijn en stress bij het kind.

Kinderen vertrouwen hun ouders: als dit tijdens een medische procedure beschaamd wordt, kan dit hun band beschadigen

Hoewel steeds meer zorgprofessionals aandacht hebben voor het voorkomen van angst en pijn, komt een reactief beleid nog vaak voor als het gaat om comfort bij het kind. Met een proactief, op comfort gericht beleid kun je trauma’s voorkomen, zeggen ouders in de gesprekken. Ook geven ouders aan dat zijzelf en kinderen nog te weinig als gelijkwaardige partner worden gezien en niet altijd betrokken worden bij keuzes, terwijl dit wel belangrijk is. Ook jonge kinderen kunnen goed keuzes maken – zelfs kleine beslissingen dragen bij aan het gevoel om in control te zijn.

Rolconflict

Zowel zorgprofessionals als ouders wijzen in de gesprekken verder op het gevaar van een rolconflict bij ouders. Kinderen vertrouwen hun ouders: als dit vertrouwen tijdens een medische procedure beschaamd wordt, kan dit hun band beschadigen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de ouder het kind in bedwang houdt of daarmee helpt tijdens de medische handeling.

Maar ook als de medische handeling anders verloopt dan vooraf aan het kind is verteld, door de zorgverlener of door de ouder zelf, kan dit de onderlinge band schaden. Het kind kan dan boos worden op zijn ouders omdat die hem naar het ziekenhuis hebben gebracht. Zorgprofessionals moeten zich ervan bewust zijn dat ouders de rol van ouder moeten kunnen blijven vervullen. En dus oppassen dat ze ouders niet onbedoeld in een rolconflict plaatsen.

Meer over de studie

• De studie ‘De rol van ouders tijdens medische (be)handelingen om angst, pijn, stress en dwang van het kind te voorkomen’ werd vanuit Kind & Ziekenhuis begeleid door projectmanager Jorien Mulder-van ’t Riet.
• Kind & Ziekenhuis heeft de belangrijkste bevindingen uit de studie vertaalt naar praktische adviezen aan zorgprofessionals, visueel vormgegeven in twee posters.

Download de studie ‘ De rol van ouders tijdens medische (be)handelingen om angst, pijn, stress en dwang van het kind te voorkomen’

Download en print de poster ‘De rol van ouders: dit adviseren jouw vakgenoten in de studie jou als zorgprofessional’

Download en print de poster ‘De rol van ouders: dit adviseren ouders in de studie jou als zorgprofessional’

Meer over medische procedures zonder angst, pijn, stress en dwang

• Maatwerk is de sleutel tot medische handelingen zonder angst, pijn en stress
• Traumavrije kindzorg: informatie en tools voor ouders en zorgprofessionals
• Folder positief taalgebruik: zo kun je als ouders bijdragen

In ziekenhuizen is steeds meer aandacht voor het angst-, pijn- en stressvrij laten verlopen van medische handelingen bij kinderen. De kans daarop is het grootst als zorgprofessionals ter begeleiding van het kind middelen en technieken inzetten die steeds het best passen bij het betreffende kind in de betreffende situatie. In een infosheet heeft Kind & Ziekenhuis mogelijke middelen en technieken overzichtelijk op een rij gezet.

Afleiding lijkt het toverwoord te zijn voor het succesvol uitvoeren van medisch handelen bij een kind zonder angst, pijn of stress. Om die reden staan prijzige virtual reality–brillen nogal eens hoog op het verlanglijstje van kinderafdelingen. “Maar voor sommige kinderen werkt dat niet”, zegt projectmanager bij Kind & Ziekenhuis Jorien Mulder-van ’t Riet. “Die raken bijvoorbeeld in paniek als ze niet zien wat er met ze gebeurt. Dan is zo’n virtual reality-bril juist geen goed idee.”

Maatwerk

Niet afleiding, maar maatwerk is het toverwoord bij het begeleiden van kinderen en hun ouders die een medische procedure moeten ondergaan. Het gaat dan bijvoorbeeld over het toedienen van medicijnen, het aanbrengen van een infuus of het maken van een CT-scan. Het kiezen van de juiste aanpak in de juiste situatie bij elk individueel kind, daar gaat het om.

Zorgprofessionals raken zich hier steeds meer van bewust, blijkt uit het stageonderzoek van Fremijn Derks voor Kind & Ziekenhuis onder zorgprofessionals, medisch pedagogisch zorgverleners, kinderen en ouders in meerdere ziekenhuizen. Maar zij realiseren zich nog onvoldoende hoe breed het scala is van mogelijkheden om kinderen effectief te begeleiden, signaleert Kind & Ziekenhuis naar aanleiding van het onderzoek.

Een oprecht gesprek

Als je daar meer zicht op hebt, kun je ook beter inschatten wanneer je welke methodes en technieken kunt inzetten, aldus Jorien Mulder-van ’t Riet, die het onderzoek begeleidde. “In elke situatie is het belangrijk dat je eerst het kind én de ouders betrekt. Wie is het kind, wat heeft hij of zij nodig? Kinderen gaven in het onderzoek aan dat ze het belangrijk vinden dat je een oprecht gesprek met ze voert. Over dingen die zij als kind zelf interessant vinden. Daarmee toon je echt belangstelling en verleg je tegelijk de aandacht.”

“Een knuffel die een kind van huis meebrengt kan al heel effectief zijn”

Het onderzoek maakte ook duidelijk dat middelen en technieken niet duur of ingewikkeld hoeven te zijn. Een knuffel die het kind van huis meebrengt kan al heel effectief zijn, legt Mulder-van ’t Riet uit. “Voor jou als zorgprofessional kan dat een zeer krachtig middel zijn om contact te leggen. Goh, wie heb je daar bij je? Voor je het weet ben je in gesprek en is de basis gelegd. Je kunt de knuffel ook weer gebruiken om spelenderwijs te laten zien wat er gaat gebeuren. Zo raakt het kind ermee vertrouwd. Je betrekt het kind en geeft het een stukje regie.”

Infosheet

Kind & Ziekenhuis heeft de uitkomsten van het onderzoek samengevat in een overzichtelijk infosheet. Het biedt zorgprofessionals een handzaam overzicht van mogelijke middelen en technieken per leeftijdsgroep. Ook bevat de infosheet 5 essentiële uitgangspunten van een goede begeleiding van kinderen en ouders bij medische handelingen, en de belangrijkste aandachtspunten voor, tijdens en na de medische procedure.

“Een bepaald middel inzetten of een techniek gebruiken is nooit een doel op zich. Je doet het om het kind te ondersteunen, zodat het met vertrouwen de medische handeling ondergaat. Het doel is dat het kind het gevoel heeft enige controle te hebben, dat het comfortabel is en dat het zich veilig voelt. Het middel of de techniek integreer je in de medische handeling.”

De infosheet ‘Middelen, technieken & interventies bij medische handelingen bij kinderen’ werd mede mogelijk gemaakt door de Stichting Charlie Braveheart.

De infosheet bestaat uit 2 liggende A4-tjes. Eenvoudig enkelzijdig of dubbelzijdig te printen. 

Download beide pagina’s als 1 pdf

Infosheet ‘Middelen, technieken & interventies bij medische handelingen bij kinderen’