In het Radboudumc Amalia kinderziekenhuis in Nijmegen pakken ze kindertrauma en -brandwondenzorg sinds vorig jaar anders aan. Vanaf het moment dat de ambulance binnenkomt tot het ontslag zijn kind en gezin voortaan in handen van een team van in kinderen gespecialiseerde zorgprofessionals. “Met deze aanpak gaan we het verschil maken in het leven van veel kinderen.”
Je wil niet dat het gebeurt – maar het gebeurt. Elk jaar raken 300 tot 350 kinderen zwaargewond. Door een ongeluk in het verkeer of thuis, door een val van hoogte, door vuurwerk of door kindermishandeling. De gevolgen zijn vaak groot: complexe operaties, een verblijf op de kinder-ic, een revalidatietraject en mogelijk blijvende schade – zowel lichamelijk al psychisch. Eenderde van de kinderen krijgt last van posttraumatische stress stoornis (PTSS). Als gevolg van het ongeluk zelf of door impactvolle gebeurtenissen in het ziekenhuis.
Kindspecifieke aanpak
Om die gevolgen nog meer te beperken moet je de traumazorg aan kinderen eigenlijk anders inrichten, was ruim tien jaar geleden al de gedachte. In Nederland wordt voor de zorg van ernstig gewonde kinderen nagenoeg geen onderscheid gemaakt met de volwassenen. “De traumachirurgen doen deze zorg er gewoon bij”, zegt traumachirurg Stijn Nelen. “Terwijl onderzoek uitwijst dat je een groot verschil kunt maken als je het anders aanpakt.”
Daarnaast werden bijvoorbeeld kinderpsychologen en medisch pedagogisch zorgverleners vrij ad hoc ingezet, vult kinderintensivist Anneliese Nusmeier aan. “Eigenlijk deed iedereen zijn stukje zorg zodra het voor hem of haar aan de orde was. Maar ervaringen in met name de VS leren dat je met een gecoördineerde en kind- en familiespecifieke aanpak vanaf het begin veel betere zorg kunt leveren. Zeker als het gaat om de kwaliteit van leven na het ongeluk.”
Groen licht
Een paar jaar geleden gaf het ziekenhuis groen licht. De kern: we zetten voortaan de best mogelijke kindspecifieke expertise in voor het behandelen en begeleiden van zwaargewonde kinderen én hun gezinnen vanaf het moment dat het kind binnenkomt tot het ontslag. De kindertraumazorg in het Cincinatti Children’s Hospital in de VS, waar het team mee samenwerkt, gold daarbij als inspiratiebron. Er werden extra traumachirurgen en een kinderchirurg aangenomen. Ook kwam er een kindspecifiek zorgpad, een speciaal multidisciplinair overleg en een kindertraumapoli.
Als nu de ambulance met gillende sirenes naar het Amalia rijdt, komen van alle betrokken disciplines meteen een of meerdere personen in actie. De traumachirurg en de kinderchirurg, maar ook de kinderintensivist, de kinderanesthesioloog, de psycholoog en de medisch pedagogisch zorgverlener – allemaal krijgen ze een berichtje dat er een ernstig gewond kind in aantocht is. “Er is geen situatie met meer mensen op de spoedeisende hulp dan wanneer een zwaargewond kind binnenkomt”, zegt kinderchirurg Manouk Backes. “Zo is iedereen meteen aangehaakt en dat blijft zo gedurende de gehele opname in het Amalia.”
Vanaf het moment van binnenkomst is de psychosociale zorg net zo belangrijk als de somatische zorg
Verder is de psychosociale zorg nu net zo belangrijk als de somatische zorg. Vanaf het begin, want het team wil zo snel mogelijk alles weten wat relevant kan zijn. Is het kind voor iets anders in beeld bij zorgverleners of maatschappelijk werk? “We kijken vanaf dat moment al naar het hele gezin”, zegt klinisch psycholoog Nienke Maas. “Zijn vader en moeder aanwezig, en zijn ze in paniek of niet? Heel belangrijk, want het kind kijkt naar zijn ouders: begrijpen jullie wat er aan hand is? En hoe gaat het met broertjes en zusjes? Hebben zij iets gezien? Zo kun je in het begin een hoop angst en stress wegnemen.”
Volgens Anneliese Nusmeier is de continue gezamenlijke blik van alle teamleden goud waard. “We vullen elkaar voortdurend aan, ieder vanuit zijn eigen kindspecifieke kennis en expertise. In de acute fase, maar ook daarna. Bij het wekelijkse MDO waarin we alle kindertraumapatiënten bespreken is iedereen aanwezig, ook de paramedische medewerkers. We bereiden dat allemaal gedegen voor, zodat we gezamenlijk het beste beleid kunnen bepalen.”
Expertisecentrum
Vorig jaar werd de nieuwe aanpak gelanceerd als Radboudumc Expertisecentrum voor kindertrauma- en brandwondenzorg (de zorg voor kinderen met ernstige brandwonden is in de nieuwe aanpak geïntegreerd). Dat leverde in het land enige gefronste wenkbrauwen op: wil het Amalia al deze zorg naar zich toetrekken?
Nee, zegt Anneliese Nusmeier. “Het betreft voornamelijk de complexe kindertraumazorg, waarvoor het Amalia de specifieke expertise in huis heeft. Het verblijf in het Amalia betreft de acute fase en de eerste fase daarna. Zodra het kan, gaat het kind naar het ziekenhuis in de eigen omgeving of eerstelijns zorgverleners, met wie in een zo vroeg mogelijk stadium contact wordt gezocht. Het kind komt dan alleen nog naar het Amalia op de kindertraumapoli.”
Het verschil maken
Het kindertraumateam weet zeker dat de nieuwe aanpak werkt. Eigen onderzoek in het Amalia zal dat gaan uitwijzen, en bovendien bijdragen aan preventie. “Ernstig gewond raken in de kinderleeftijd is zo enorm bepalend voor de rest van je leven”, zegt Nienke Maas. “Voor je opleiding, je kansen op werk, je kwaliteit van leven, noem maar op – de onderzoeken daarnaar laten dat allemaal overduidelijk zien.”
Anneliese Nusmeier: “Aan een ernstig ongeluk zelf kunnen wij niets meer doen. Dat is gebeurd. Maar we kunnen er wel alles aan doen om de schadelijke gevolgen voor kinderen en hun gezinnen zoveel mogelijk te beperken. Daarmee kunnen we het verschil maken in hun leven.”
Kind & Ziekenhuis door journalist Pieter Hoogesteijn
